Urząd Miasta i Gminy Narol
ul. Rynek 1, 37-610 Narol
tel. 16 631-70-86, 16 631-70-87, 16 631-70-83, fax. 16 631-71-04
e-mail: urzad@narol.pl, http://www.narol.pl
środa, 15 listopada 2017, dodał: Krzysztof Świętojański
Polacy broniący mieszkańców Narolszczyzny upamiętnieni na tablicach na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie

        10 listopada w Warszawie odsłonięto dwie tablice na Grobie Nieznanego Żołnierza, które upamiętniają walkę polskiego podziemia i samoobrony z ukraińskimi bandami OUN i UPA. Tablice poświęcone żołnierzom oraz mieszkańcom, którzy bronili lokalną polską społeczność przed nacjonalistami ukraińskimi z OUN i UPA zostały umieszczone z inicjatywy ministra obrony narodowej. Wśród upamiętnionych są Polacy broniący mieszkańców Narolszczyzny Na Jednej z tablic widnieje napis: NAROL 21-22 V 1944...

        Od kilku miesięcy w Ministerstwie Obrony trwały konsultacje ze środowiskami naukowymi i kombatanckimi oraz z rodzinami ofiar rzezi wołyńskiej na temat tego, jakie miejscowości powinny zostać wyróżnione na Grobie Nieznanego Żołnierza. Ostatecznie na dwóch tablicach zostały wyryte nazwy 22 miejscowości, w których Polacy przeciwstawili się bojówkarzom z Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów (UON) i Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA), a odsłonięcia tablic umieszczonych na dwóch filarach Grobu Nieznanego Żołnierza dokonał 10 listopada Minister Obrony Narodowej Antoni Macierewicz.

        Przypomnijmy, że pamiętnej nocy 21-22 maja 1944 roku kureń Ivana Szpontaka, pseudonim Zaliźniak w sile czterech sotni (tj. czterech kompani); w liczbie około tysiąca dwustu bojowników dokonał zbrojnego napadu na osady ludności polskiej. W tamtą deszczową noc oddziały UPA, zasilone oddziałami samoobrony o godzinie drugiej podeszły w tym samym czasie pod trzy wsie: Łukawicę, Jędrzejówkę i Lipsko. W lesie pod Lipskiem, nad rzeką Tanew doszło do wymiany ognia, co było początkiem krwawej bitwy. Obroną Narolszczyzny dowodził Karol Kostecki ps. „Kostek”, dowódca kompanii połączonych Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich wraz z Marianem Wardą (ps. „Polakowski”), komendantem rejonu V - AK Susiec. Na tym, terenie był też zastępca komendanta obwodu AK Tomaszów Lubelski - Władysław Surowiec ps. „Sosna” z Bełżca. W okolicach Majdanu i Maurycówki stacjonowała kompania cieszanowska po dowództwem Juliana Bistronia, ps. „Godziemba”, zasilając także placówki w Jędrzejówce i Łukawicy. Dzięki ofiarnej, zbrojnej walce napastnicy zostali wyparci z Lipska, Jędrzejówki i Łukawicy. Niestety UPA wycofując się paliło ocalałe zabudowania ludności polskiej, mordując napotykanych mieszkańców, w tym kobiety i dzieci. W tym pamiętnym dniu w trakcie dziesięciogodzinnych walk poległo, bądź zostało zamordowanych 37 mieszkańców Narolszczyzny, w tym kilkunastu żołnierzy AK i BCh, wielu w wyniku odniesionych ran. Po stronie UPA straty wyniosły 80 zabitych i rannych. Dzięki badaniom historycznym i kronikarskim udało się ustalić, że z rąk UPA w tamtym tragicznym okresie zginęło około stu mieszkańców.

       Po latach, dzięki ofiarności kombatantów ZBOWiD oraz władz gminnych i społeczeństwa w 1975 roku wzniesiono w Lipsku pomnik i naniesiono na nim imiona i nazwiska bohaterów poległych w tamtą majową noc. Kilka lat temu pomnik oraz okalający go teren zostały gruntownie odnowione. Warto pamiętać, że dwie tablice są wmurowane w kościołach w Narolu i Kijasówce (Łukawicy), są również inne pomniki i tablice na terenie naszej gminy. Tutaj uwieczniona jest tylko część ofiar, gdyż z uwagi na dawny czas trudno było zebrać szczegółowe dane o wszystkich ofiarach. Mieszkańcy Narolszczyzny ginęli od kwietnia do czerwca 1944 roku oraz w latach 1945-47.

         Co roku, w rocznice tych wydarzeń odbywają się uroczystości gminne, poprzedzone Mszą Św. w miejscowym kościele w Lipsku, w intencji zamordowanych przez OUN i UPA bohaterów. Na pomniku w Lipsku umieszczone są nazwiska 37 poległych w dniu 21 maja 1944 roku. W tą majową noc oddali życie: Adolf Brzyski, Andrzej Wolanin, Jan Patałuch, Zofia Patałuch, Władysław Steczkiewicz, Jan Bundyra, Ludwik Patałuch, Władysław Plaskacz, Rudolf Bundyra, Józef Zubrzycki, Aleksander Stupak, Jan Markiewicz, Stanisław Patałuch, Jan Koczan, Stanisław Ważny, Bronisław Głaz, Walenty Ważny, Władysław Ważny, Józef Mamczur, Ludwik Niedużak, Kazimierz Ciećka, Andrzej Ciećka, Eugeniusz Ciećka, Petronela Ciećka, Maria Dudek, Andrzej Sycz, Maciej Mroczek, Roman Wolańczyk, Tomasz Nieduża, Jan Czerwonka, Piotr Górniak, Tomasz Wolańczyk, Józef Stopyra, Ignacy Kossak, Władysław Plaskacz, Jan Niedużak.