Latem 1940 roku gdy w lasach pojawili się obcy żołnierze i inżynierowie, cisza przestała być spokojem. Mieszkańcy okolicznych wsi widzieli, jak ludzi – swoich sąsiadów, krewnych, mężczyzn i chłopców – zabierano do pracy przy budowie schronów. Nie wolno było pytać dokąd ani po co. Wystarczył rozkaz. Wspomnienia mówią, że pracowali dzień i noc, nosząc beton, stal i kamienie. Nie dla siebie. Dla armii, która przyszła i kazała budować granicę. W relacjach mieszkańców okolicznych wsi powtarzano: „Nie budowaliśmy schronów dla siebie. Budowaliśmy dla tych, co kazali. Chodziło tylko o to, żeby przeżyć kolejny dzień.” A potem stało się coś, czego nikt nie przewidział: linia, którą budowano w pośpiechu, nie zdążyła nawet rozpocząć swojej roli. W czerwcu 1941 roku front ruszył tak gwałtownie, że żołnierze uciekli szybciej, niż beton zdążył wyschnąć. Zostały schrony. Ciche, mroczne, porośnięte lasem. I pamięć o tych, którzy je budowali.
Schrony bojowe linii Mołotowa kryją się w roztoczańskich lasach, na zboczach wzgórza Wielki Dział, dokładnie w pasie od Woli Wielkiej do Werchraty. Powstałe w 1940-1941 roku w celu obrony granicy pomiędzy Związkiem Radzieckim a III Rzeszą. Nazwa linii umocnień pochodzi od imienia ówczesnego ministra spraw zagranicznych Wiaczesława Mołotowa - sygnatariusza słynnego Paktu Ribbentrop-Mołotow, w którego tajnym protokole usankcjonowano m.in. rozbiór terytoriów Polski. Zachowanych zostało 14 obiektów, na których widać ślady toczących się walk od 22 czerwca 1941.
Wyjątkowymi schronami na Wielkim Dziale są:
WD-01, czyli tzw. schron z przestrzeloną lufą. Jest to jedyny w Polsce schron z zachowanym fragmentem zestawu artyleryjskiego Ł-17.
WD-08, czyli schron wyposażony w zachowaną do dziś zdobyczną polską kopułę pancerną. Uszkodzony w trakcie walk, ale zachowany do dziś komplet pancerzy uzbrojenia głównego.
WD-12, czyli dwukondygnacyjny schron bojowy do ognia bocznego. Uszkodzony mocno w czasie szturmu, obiekt można zobaczyć od wewnątrz.
Punktu Oporu Wielki Dział wchodzi w skład 6. Rawsko Ruskiego Rejonu Umocnionego. Prace budowlane prowadzono w pośpiechu, wiele obiektów nie było wyposażonych. Obiekty pomocnicze tj. zbiorniki na wodę czy betoniarnie do dziś są widoczne w terenie. Zanim sowieci zdołali ukończyć budowe wszystkich obiektów, rankiem 22 czerwca 1941roku nastąpił atak Wehrmachtu. Niemcy wykorzystali do szturmu m.in. francuskie czołgi Char B1 bis oraz moździerz oblężniczy Karl (widoczne ślady w okolicy WD-05). Ostatnie schrony poddały się 29 czerwca 1941r. Po wojnie uszkodzone obiekty były prowizorycznie naprawione przez Ludowe Wojsko Polskie.
Warto zwrócić uwagę na dobrze zachowany rów przeciwczołgowy przy WD-14 oraz pomiędzy WD-09 a WD-10.
Poruszanie ułatwia aplikacja mapowa Locus Map z nakładką.
Przez fragment linii prowadzi niebieski szlak pieszy. Prowadzi on następującą trasą: Horyniec-Zdrój – Nowe Brusno – Polanka Horyniecka – Stara Huta – Wielki Dział – Wola Wielka. Jego długość to ok. – 26 km.
